Theo Chương trình môi trường Liên hợp quốc (UNEP), khoảng 300 triệu tấn rác nhựa được thải ra môi trường mỗi năm, trong đó tám triệu tấn rác thải trôi ra các đại dương. Nhận thấy tính cấp bách của vấn đề này, các biện pháp nhằm giảm lượng rác thải nhựa gây ô nhiễm môi trường mới đây đã được đưa ra tại nhiều nước.

Nhằm hạn chế lượng rác thải nhựa, việc cấm các sản phẩm nhựa sử dụng một lần được áp dụng tại các cơ sở hạ tầng, phương tiện công cộng ở nhiều nước. Bộ Đường sắt Ấn Độ mới đây thông báo, đã hướng dẫn các đơn vị thực hiện lệnh cấm các sản phẩm nhựa sử dụng một lần tại đường sắt quốc gia Ấn Độ, một trong những mạng lưới đường sắt lớn nhất thế giới, kể từ ngày 2-10 tới. Đây được xem là hành động nhằm đáp lại lời kêu gọi người dân nước này loại bỏ các loại nhựa dùng một lần của Thủ tướng N.Mô-đi. Trong khi đó, trên trang mạng xã hội Twitter, sân bay quốc tế Xan Phran-xi-xcô (SFO) của Mỹ thông báo, sẽ cấm bán các loại nước uống đựng trong chai, lọ, hộp hoặc túi bằng nhựa dùng một lần và có dung tích ít hơn 1 lít kể từ ngày 20-8. Biện pháp này là một phần trong kế hoạch của SFO hướng tới năm 2021 trở thành sân bay không rác thải đầu tiên ở Mỹ. Theo SFO, gần bốn triệu chai nước uống bằng nhựa đã được bán tại sân bay này trong năm 2018 và nhiều rác thải nhựa trong số này không được tái chế.

Bên cạnh việc hạn chế các sản phẩm nhựa, các chiến dịch kêu gọi người dân, doanh nghiệp tham gia thu gom, giảm rác thải nhựa cũng được tiến hành. Tại In-đô-nê-xi-a, hàng nghìn người In-đô-nê-xi-a đã tham gia chiến dịch làm sạch các bãi biển được phát động trên toàn quốc nhằm giải quyết vấn đề rác thải gây ô nhiễm biển. Chiến dịch này đã thu gom được hàng trăm tấn rác thải trên khắp các hòn đảo lớn, nhỏ tại “đất nước vạn đảo”. Trong khi đó, chịu sức ép lớn từ người tiêu dùng, các chuỗi cửa hàng và siêu thị lớn tại Anh bắt đầu chung tay trong chiến dịch nói không với đồ nhựa đang lan rộng mạnh mẽ. Theo số liệu thống kê hồi tháng 11-2018 của tổ chức Greenpeace và Cơ quan Điều tra môi trường có trụ sở tại Anh, ước tính mỗi năm 10 chuỗi cửa hàng lớn nhất của nước này sử dụng 810 nghìn tấn bao bì nhựa dùng một lần, chưa kể các túi xách. Nhiều chuỗi siêu thị lớn tại Anh đã đăng ký “Hiệp ước nhựa Anh”, trong đó cam kết loại bỏ các bao bì sử dụng một lần và hướng tới triển khai các loại bao bì có thể tái chế hoặc phân hủy vào năm 2025.

Tái chế rác thải nhựa cũng là biện pháp được áp dụng tại nhiều nước. Tại Thái-lan, Công ty hóa chất Indorama Ventures đưa ra cam kết khoản đầu tư trị giá 1,5 tỷ USD nhằm tái chế rác thải nhựa, trong bối cảnh nhà chức trách đang khuyến khích hoạt động này và người tiêu dùng ngày càng nhận thức rõ tác hại của đồ nhựa dùng một lần.

Trong khi đó, biện pháp nhằm hạn chế ô nhiễm và rác thải đang được tiến hành tại Ê-cu-a-đo cần sự phối hợp giữa địa phương và người dân. Theo giới chức Ê-cu-a-đo, người dân tại Goa-y-a-kin, thành phố cảng nằm ở phía tây nam Ê-cu-a-đo, được đổi chai nhựa tái chế sang tiền để mua vé xe buýt. Với khoảng 2,7 triệu dân, Goa-y-a-kin là thành phố đông dân thứ hai; đồng thời là nơi xả lượng rác thải lớn nhất ở Ê-cu-a-đo với khoảng 4.200 tấn rác mỗi ngày và chỉ có 14% trong số này được tái chế. Sau hơn hai tháng thử nghiệm giải pháp nêu trên, người dân thành phố này đã thu gom được hơn 24 nghìn chai nước.

Nhiều quốc gia trên thế giới đã đưa ra biện pháp cụ thể nhằm giảm lượng rác thải nhựa như tái chế, hạn chế sử dụng đồ nhựa, nâng cao nhận thức của người dân về tác hại của rác thải nhựa và đem lại một số tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, giải quyết ô nhiễm rác thải nhựa là mối quan tâm chung toàn cầu, cần sự chung tay hành động của các quốc gia, tổ chức quốc tế nhằm sớm đưa ra các cam kết, giải pháp mạnh mẽ và hiệu quả hơn về chống rác thải nhựa.

Mô hình quản lý xử lý rác có chính quyền giám sát và sự tham gia của nhà sản xuất đã giúp Đài Loan tái chế 50% lượng rác thải.

Trong khi Việt Nam đang thực hiện những bước đi đầu tiên trong việc tăng cường trách nhiệm nhà sản xuất về quản lý chất thải, Đài Loan đã thực hiện công cuộc này 30 năm và có sự tham gia từ phía chính quyền, doanh nghiệp sản xuất và cả người dân.

Đó là nhận định của ông Chun-hsu Lin, Phó Giám đốc Trung tâm Kinh tế Xanh, Viện nghiên cứu kinh tế Trung Hoa tại Hội thảo kinh nghiệm quốc tế về mô hình tái chế do Bộ Tài nguyên và Môi trường tổ chức hôm 22/11. 

Theo ông Chun-hsu Lin, EPR (the Extended Producer Responsibility – Mở rộng trách nhiệm nhà sản xuất) là giải pháp tăng cường trách nhiệm của nhà sản xuất và nhập khẩu sản phẩm trong việc xử lý và tái chế rác thải hậu tiêu dùng. Từ cơ chế EPR, các quốc gia và vùng lãnh thổ đã thành lập các liên minh tái chế (PRO) với sự tham gia của đơn vị sản xuất, đơn vị tái chế và các thể chế tài chính trung gian.

Theo đó, các đơn vị sản xuất sẽ phải đóng thuế dựa trên số lượng sản phẩm rác thải cuối cùng thải ra môi trường. Thể chế tài chính trung gian sẽ điều phối khoản tiền, trợ giá cho các đơn vị tái chế để xử lý rác thải hoặc tái đầu tư, xây dựng các công nghệ xử lý rác. 

Tại Hội thảo, mô hình EPR tại Đài Loan nhận được nhiều sự quan tâm bởi quá trình xây dựng từ năm 1987, đã có nhiều thành công cho đến nay vẫn hiệu quả.

Từ năm 1974, Đài Loan đã quy định, nhà sản xuất hoặc nhập khẩu vật phẩm và bao bì phải chịu trách nhiệm về việc tái chế, dọn dẹp và xả rác. Trên cơ sở này, từ năm 1984 đến năm 1999, hàng loạt quy định quản lý rác thải (WDA) đã được Đài Loan đưa ra.

Ví dụ, năm 1987, nhà quản lý đưa ra nguyên tắc: “Người gây ô nhiễm phải trả chi phí” hay ban hành chương trình tái chế bốn trong một vào năm 1997. Tuy nhiên, trong giai đoạn này, phần lớn các cơ chế đều được ban hành một cách tự do, không có chính sách hay chiến lược cụ thể. Bắt đầu từ năm 1998, việc quản lý hoạt động tái chế mới có sự tham gia của chính phủ với việc thành lập các PRO (Liên minh tái chế).

Mô hình quản lý tái chế của Đài Loan đã tạo được sự khác biệt bởi có sự tham gia giám sát của chính quyền thông qua Cơ quan Bảo vệ Môi trường (EPA). 

Các bên liên quan chính bao gồm người dân, nhà sản xuất, đơn vị tái chế và chính quyền. Theo đó người dân phải có trách nhiệm phân loại rác và xả rác đúng nơi quy đinh. Các đơn vị sản xuất phải đăng ký lượng rác thải, báo cáo sản xuất và nộp chi phí xử lý rác cho EPA. Có một cơ quan đứng ra đảm nhiệm việc quản lý quỹ, xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật, cấp trợ giá cho các đơn vị tái chế. 

Bên cạnh các chương trình bắt buộc theo quy định của EPA, Đài Loan cũng thực hiện nhiều chương trình ngoài thỏa thuận chung, như chương trình tiếp nhận thu gom hộp xốp Styrofoam. Theo đó xốp sẽ được thu gom để tái chế cho sản xuất bao bì. Hiệp hội tái chế xốp phải trả cho EPA ít nhất là 17 USD cho mỗi xe tải xốp. 

Với việc áp dụng sâu rộng trong khối sản xuất và người dân, đến năm 2015, tỷ lệ thu gom rác đã tăng đáng kể, trong đó đồ thủy tinh tăng gần 90%, đồ đựng bằng nhựa tăng 57,5%…Theo ông Chun-hsu Lin, hiện nay Đài Loan đã có thể tái chế khoảng 52% tổng lượng rác thải, còn lại là các hoạt động đốt và chôn lấp. 

An Phạm/ Vnexpress